Czerwoną notę Interpolu wydano za dwoma obywatelami Białorusi, którzy w 2021 roku zmusili polski samolot do lądowania w Mińsku – poinformowała rzeczniczka Prokuratora Generalnego, prok. Anna Adamiak. Procedura wydania czerwonej noty wobec trzeciego Białorusina nadal trwa. Sprawa wzbudza międzynarodowe zainteresowanie i stanowi poważne naruszenie prawa międzynarodowego.
Mazowiecki Wydział Zamiejscowy nadzoruje śledztwo
Mazowiecki Wydział Zamiejscowy Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej nadzoruje śledztwo prowadzone przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego w sprawie podstępnego przejęcia 23 maja 2021 roku na Białorusi kontroli nad polskim samolotem. Jak przekazała prok. Adamiak, przejęcie samolotu polegało na przekazaniu przez pracowników kontroli lotów nieprawdziwej informacji o rzekomym ładunku wybuchowym. Tym sposobem piloci zostali zmuszeni do lądowania w Mińsku, co stanowiło zagrożenie dla życia i zdrowia pasażerów oraz bezprawne pozbawienie wolności pilotów i obywateli Polski.
Zarzuty wobec trzech Białorusinów
W trakcie śledztwa wydano postanowienia o przedstawieniu zarzutów wobec trzech obywateli Białorusi: Leonida C. (byłego dyrektora białoruskiej agencji żeglugi powietrznej), Yevgenija T. (szefa zmiany kontroli lotów w Mińsku) oraz Andrieja A. M. (naczelnika KGB). Zarzuty dotyczą bezpośrednio podstępnego przejęcia polskiego samolotu. Jednak ze względu na fakt, że podejrzani nie przebywają w Polsce, nie można było im przedstawić postanowień. W związku z tym do sądu trafił wniosek o tymczasowe aresztowanie, który umożliwił wszczęcie poszukiwań na poziomie krajowym i międzynarodowym. 4 września 2024 roku sąd wydał decyzję o areszcie zapobiegawczym wobec podejrzanych.
Czerwona nota Interpolu i Europejskie Nakazy Aresztowania
Prokurator referent wystąpił za pośrednictwem Wydziału Wsparcia Poszukiwań Biura Międzynarodowej Współpracy Policji Komendy Głównej Policji z wnioskami do Interpolu o publikację czerwonej noty na terytorium wszystkich państw należących do Międzynarodowej Organizacji Policji Kryminalnych Interpol wobec wszystkich poszukiwanych. Wobec dwóch poszukiwanych wdrożono poszukiwania międzynarodowe na podstawie publikacji czerwonych dyfuzji. Wobec trzeciego poszukiwanego trwa procedura wydania czerwonej noty. Ponadto prokurator wystąpił o wydanie Europejskich Nakazów Aresztowania.
Międzynarodowe zainteresowanie sprawą
Śledztwem interesują się międzynarodowe organizacje, w tym Urząd Lotnictwa Cywilnego z siedzibą w Warszawie, Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Mobilności i Transportu Dyrekcji E-Lotnictwo z siedzibą w Brukseli, Europejska Służba Działań Zewnętrznych z siedzibą w Brukseli oraz Zespół Dochodzeniowy Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego z siedzibą w Montrealu (ICAO). Współpraca z Ministerstwem Spraw Zagranicznych RP pozwoliła na przekazanie części materiału dowodowego do tych instytucji.
Na pokładzie leciał białoruski opozycjonista
Samolot, nad którym przejęto kontrolę, leciał z Aten do Wilna. Na pokładzie znajdowało się 132 pasażerów, w tym białoruski opozycjonista Raman Pratasiewicz, który wraz z partnerką został aresztowany po sprowadzeniu samolotu na ziemię w Mińsku. Materiał dowodowy wskazuje, że rzeczywistym celem działania sprawców była chęć zatrzymania w Mińsku Pratasiewicza. Był on współredaktorem opozycyjnego portalu Nexta, który reżim Łukaszenki uznał za „ekstremistyczny” i w 2022 roku zaliczył do „organizacji terrorystycznych”.
Losy Ramana Pratasiewicza i Sofii Sapiegi
Po aresztowaniu Pratasiewicz kilkukrotnie występował w mediach państwowych, przyznając się do winy i krytykując dawnych współpracowników z kręgów opozycyjnych. W 2023 roku został skazany na osiem lat pozbawienia wolności. Jego była partnerka, Sofija Sapiega, została skazana na sześć lat więzienia. Władze Białorusi wydały zgodę na jej ekstradycję do Rosji, gdzie kontynuuje odbywanie kary.
Czerwona nota Interpolu jako narzędzie międzynarodowej współpracy
Czerwona nota Interpolu to wezwanie skierowane do organów ścigania na całym świecie w celu odnalezienia i zatrzymania poszukiwanej osoby. W przypadku Białorusinów podejrzanych o przejęcie kontroli nad samolotem, nota ma kluczowe znaczenie dla prowadzenia śledztwa na arenie międzynarodowej. Polska prokuratura współpracuje z organizacjami takimi jak Dyrekcja Generalna ds. Mobilności i Transportu (MOVE) Unii Europejskiej oraz Międzynarodową Organizacją Lotnictwa Cywilnego (ICAO).
Podsumowanie: Sprawa o międzynarodowym znaczeniu
Przejęcie kontroli nad samolotem linii Ryanair w 2021 roku to wydarzenie, które wstrząsnęło opinią publiczną i zwróciło uwagę na łamanie prawa międzynarodowego przez reżim Łukaszenki. Wydanie czerwonych not przez Interpol oraz starania o Europejskie Nakazy Aresztowania pokazują determinację polskich władz w ściganiu sprawców. Sprawa ta ma również wymiar symboliczny, podkreślając zagrożenia, jakie niesie ze sobą autorytaryzm i łamanie podstawowych praw człowieka.
