Autorzy badania: Miłosz Parczewski, Deniz Gökengin, Ann Sullivan, Julia de Amo, Gus Cairns, Stela Bivol, Giorgi Kuchukhidze, Marta Vasylyev, Jürgen K. Rockstroh. Badanie: https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(25)00035-3/fulltext.
Wprowadzenie
Jednym z celów zrównoważonego rozwoju ONZ jest eliminacja AIDS jako zagrożenia dla zdrowia publicznego do 2030 roku. Pomimo znacznego postępu w leczeniu i profilaktyce, HIV nadal stanowi poważne wyzwanie w regionie europejskim WHO. W artykule przedstawiono obecny stan epidemii, sukcesy terapii antyretrowirusowej (ART) oraz bariery w osiągnięciu globalnych celów UNAIDS.
Epidemiologia HIV w Europie
W 2023 roku szacowano, że w regionie europejskim WHO żyje 3,1 miliona osób zakażonych HIV. Większość nowych zakażeń odnotowano w Rosji i na Ukrainie, a regiony wschodnie nadal wykazują najwyższą dynamikę transmisji wirusa. W krajach Europy Zachodniej i Środkowej, dzięki skutecznym programom profilaktyki, liczba nowych zakażeń utrzymuje się na stabilnym poziomie lub maleje.
Profilaktyka HIV: PrEP i nowe strategie
Profilaktyka przedekspozycyjna (PrEP) odgrywa kluczową rolę w ograniczaniu nowych zakażeń HIV, szczególnie wśród grup wysokiego ryzyka. Choć dostęp do PrEP wzrósł w krajach Europy Zachodniej, nadal istnieje istotna luka w finansowaniu i dystrybucji tej formy profilaktyki w Europie Wschodniej i Środkowej. Wprowadzenie długodziałających form PrEP, takich jak kabotegrawir, może zwiększyć skuteczność ochrony.
Diagnostyka HIV: wyzwania i potrzeby
Późna diagnoza HIV pozostaje jednym z kluczowych problemów, zwłaszcza w Europie Wschodniej. Średnio 52,4% nowo zdiagnozowanych osób ma już zaawansowaną infekcję. W celu poprawy wykrywalności zakażeń wprowadzane są nowe strategie testowania, takie jak opt-out testing w oddziałach ratunkowych oraz samodzielne testy domowe.
Terapia antyretrowirusowa: skuteczność i dostępność
ART jest obecnie standardem leczenia HIV, a ponad 90% osób na terapii osiąga supresję wirusa. Mimo to, dostęp do leczenia nie jest równomierny w całym regionie WHO. Kraje Europy Zachodniej osiągnęły wskaźnik leczenia na poziomie 95%, podczas gdy w Europie Wschodniej wynosi on jedynie 78%. Wojną na Ukrainie spowodowała zakłócenia w dostępie do ART, co wymagało interwencji międzynarodowych organizacji zdrowotnych.
Społeczne i polityczne bariery w kontroli HIV
Stygmatyzacja osób żyjących z HIV oraz brak politycznego wsparcia dla inicjatyw prewencyjnych stanowią poważne bariery w skutecznej walce z epidemią. W krajach Europy Wschodniej restrykcyjne prawo dotyczące osób LGBTQ+ oraz brak refundacji profilaktyki skutkują wykluczeniem wielu osób z dostępu do ochrony zdrowia.
Podsumowanie i rekomendacje
Pomimo znacznych postępów w kontroli HIV, nierówności w dostępie do testowania, profilaktyki i leczenia nadal stanowią wyzwanie. Kluczowe działania powinny obejmować rozszerzenie dostępności PrEP, wprowadzenie zunifikowanych standardów testowania oraz zapewnienie równego dostępu do ART dla wszystkich pacjentów, niezależnie od statusu migracyjnego czy finansowego.
